مالکیت عمومی

 

آثاری که تحت پوشش قوانین مالکیّت فکری نباشند، در مالکیت عمومی (به انگلیسی: public domain) قرار می‌گیرند و می‌تواند بوسیله عموم آزادانه استفاده شود آثاری که قبل از بوجودآمدن قوانین حق تکثیر پدیدآمده‌اند، آثاری که حق تکثیر آنها به پایان رسیده‌است مانند کتاب موبی‌دیک، آثاری که بوسیله مالک در مالکیت عمومی قرار گرفته‌اند و آثاری که هیچگاه حق تکثیر نداشته‌اند یا حق تکثیر آنها از بین رفته است، در مالکیت عمومی قرار دارند

در حالت کلی، مالکیت عمومی ممکن است اشاره داشته باشد به ایده‌ها، اطلاعات و آثاری که در دسترس عموم قرار دارند، ولی در چهار چوب قانون مالکیت فکری که شامل حق تکثیر، حق امتیا و نشانه تجاری میشود، مالکیت عمومی اشاره دارد به ایده‌ها، اطلاعات و آثاری که در مالکیت شخصی قرار نمی‌گیرند و برای استفاده در دسترس عموم قرار دارد

 

واژه مالکیت عمومی در قوانین ابتدایی حق تکثیر وجود نداشت، مانند اساسنامه آن که اولین اساسنامه حق تکثیر در بریتانیا است. ولی مفهوم آن وجود داشت، در قرن هجدهم میلادی حقوقدانان فرانسوی و بریتانیایی از واژه publici juris or propriété publique برای شرح آثاری که تحت پوشش حق تکثیر نبود استفاده می‌کردند

 

مالکیت عمومی و آثار اشتقاقی

آثار اشتقاقی به آثاری گفته می‌شود که در پدیدآوردن آن از آثار دیگر استفاده شود یا تغییر داده شود. برای آثار اشتقاقی نمی‌شود از آثار دارای حق تکثیر بدون اجازه از مالک حق تکثیر استفاده کرد، درحالی که از آثار تحت مالکیت عمومی می‌شود آزادانه در آثار اشتقاقی استفاده کرد. آثار هنری تحت مالکیت عمومی نیز می‌توانند به روش عکاسی یا دیگر روش‌های هنری دوباره ساخته شوند یا اثر جدیدی با استفاده از آنها بوجود آورد.

 

آثاری که تحت پوشش حق تکثیر نیستند

آثاری که قبل از ایجاد قوانین حق تکثیر و حق امتیاز پدیدآمده‌اند در مالکیت عمومی قرار دارند، ولی ترجمه‌ها یا اثار پدیدآمده از آنها ممکن است دارای حق تکثیر باشد.

انقضا حق تکثیر

مدت زمان انقضا حق تکثیر در حوزه‌های قانونی مختلف متفاوت است، برای اکثر کشورها، این مدت ۵۰ یا ۷۰ سال بعد از مرگ آخرین پدیدآورنده زنده اثر است که مدت ممکن است در شرایط مختلف متفاوت باشد، بعد از انقضا حق تکثیر، آثار به مالکیت عمومی قرار می‌گیرند.

آثار دولتی

آثار پدیدآمده بوسیله حکومت فدرال ایالات متحده آمریکاو تعدادی از کشورهای دیگر مجاز به داشتن تکثیر نیستند و به همین علت در مالکیت عمومی قرار دارند. در قوانین ایران اشاره‌ای به آثار پدیدآمده بوسیله سازمان‌ها و افراد تحت پوشش دولت جمهوری اسلامی ایران نشده‌است و قوانین حق تکثیر به چنین آثاری تعلق می‌گیرد.

  
نویسنده : فرزانه (ربابه)دریاباری ; ساعت ٦:۱۱ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/۸/٢۳